مناقشات نظری ابن سینا و گیدنز پیرامون الگوی خانواده

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه علوم اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری دانش اجتماعی مسلمین، دانشگاه تهران، تهران، ایران

چکیده

مؤلفه­های الگوی خانواده مطلوب و کیفیت افزایش کارآمدی این نهاد مهم در جامعه، پرسشی بنیادین بوده که هم در حکمت عملی یونانی و اسلامی بدان پرداخته شده و هم در جامعه­شناسی امروز از آن سخن گفته شده است. گام مقدماتی و اساسی در طراحی الگو در مطالعات اجتماعی، بررسی تلاش­های نظری صورت گرفته در این عرصه است. ابن­سینا یکی از فلاسفه اسلامی مهم و تأثیرگذار است که به‌صورت مبسوط به مباحث مربوط به خانواده و تدبیر منزل پرداخته است. از سوی دیگر آنتونی گیدنز نیز یکی از جامعه­شناسان معاصر است که به‌صورت مشخص و مدون درباره الگوی مطلوب خانواده نظریه­پردازی کرده است. هدف تحقیق حاضر، مقایسه دیدگاه­های این دو متفکر پیرامون الگوی مطلوب خانواده و ایضاح نقاط اختلاف این دو، در دو ساحت مبانی و مؤلفه‌های الگو است. روش انجام این پژوهش به‌صورت مطالعه اسنادی و تحلیلی است. پژوهش حاضر الگوی خانواده را در سه محور ساختار و نوع خانواده، کارکردهای خانواده و روابط نقشی در نگاه ابن­سینا تبیین کرده و سپس به مناقشات گیدنز در نسبت با این الگو با استفاده از نظریه خانواده دموکراتیک و رابطه ناب وی پرداخته است. الگوهای ازدواج و طلاق، ساخت قدرت در خانواده، روابط جنسیتی نقش و منطق فرزندآوری ازجمله عرصه­های مهم مناقشات نظری ابن­سینا و گیدنز ذیل بحث الگوی خانواده به شمار می­روند. ابن­سینا الگویی از خانواده سنتی را صورت­بندی می­کند که در آن مناسبات جنسیتی در بستر سنت تاریخی مردسالاری انجام گرفته و بازتولید می‏شود؛ اما گیدنز با عنایت به تحولات خانواده در بستر مدرنیته بر امتناع بازگشت به الگوی سنتی خانواده تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Theoretical controversies of Ibn-e-Sina and Giddens around the family pattern

نویسندگان [English]

  • Yahya Buzarinejad 1
  • Abolfazl Eqbali 2
1 Associate Professor, Department of Islamic Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran
2 PhD student of social science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده [English]

Home decoration has been one of the most important issues in philosophical wisdom throughout history. Referring to philosophical and verbal opinions about home politics, there will be theoretical vacuum in the field of family policy. Ibn-e Sina is one of the most important and influential Islamic philosophers who deals extensively with family-related topics and home affairs. The purpose of this study is to re-evaluate its opinions about the model of a desirable family and its evaluation based on Giddens Lean Relationship Theory and ultimately to reconstruct this pattern according to the requirements of the new age. The method of doing this research is a documentary and analytical study. This research explains the family pattern in three aspects of the structure and type of family, family functions, and role relationships in Ibn-e Sina's view, and then deals with the Giddens conflict in relation to this pattern, using the theory of democratic family and its pure relationship. Patterns of marriage and divorce, building power in the family, gender relations The role and logic of childbearing are among the major controversies of Ibn-e Sina and Giddens around the family pattern.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ibn-e Sina
  • Home Decoration
  • Family Pattern
  • Giddens

قرآن کریم.

ابن­سینا، حسین‌بن‌عبدالله(1985م)، السیاسه، القاهره: دارالعرب.

ــــــــــــ(1395)، الهیات از کتاب شفاء، (ابراهیم دادجو، مترجم). تهران: خوارزمی.

ــــــــــــ(1377)، الهیات نجات، (سید یحیی یثربی، مترجم). تهران: نشر فکر روز.

ــــــــــــ(1366)، قانون در طب، (عبدالرحمن شرفکندی، مترجم). کتاب سوم، تهران: سروش.

انتظاری، علی و عهدیه اسدپور(1396)، «اندیشه­های جمعیتی ابن­سینا با تأکید بر باروری»، فصلنامه نظریه­های اجتماعی متفکران مسلمان، دانشگاه تهران، سال هفتم، شماره2.

برناردز، جان(1387)، درآمدی به مطالعات خانواده، (حسین قاضیان، مترجم). تهران: نی.

بیرو، آلن(1384)، فرهنگ علوم اجتماعی، (باقر ساروخانی، مترجم). تهران: کیهان.

پارسانیا، حمید و همکاران(1391)، «نقش اجتماعی دین از دیدگاه ابن‌سینا»، فصلنامه اندیشه دینی، ش45.

چیل، دیوید(1388)، خانواده­ها در دنیای امروز، (محمدمهدی لبیبی، مترجم). تهران: افکار.

حاجیانی، ابراهیم(1390)، آسیب­شناسی نهاد خانواده در ایران(مجموعه مقالات)، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک.

حر عاملى، محمدبن­حسن(1416هـ)، وسائل­الشیعه الى تفاصیل مسائل­الشریعه، قم: مؤسسه آل‌‌البیت لاحیاء­التراث.

روزن‌بام، هایدی(1376)، خانواده به‌مثابه ساختاری در مقابل جامعه، (محمدصادق مهدوی، مترجم). تهران: مرکز نشر دانشگاهی، چاپ نخست.

زمانیان، علی(1387)، تغییرات بنیادین نهاد خانواده در چند دهه اخیر در ایران، تهران: معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی.

ستوده، هدایت­ا...(1382)، تاریخ اندیشه­های اجتماعی در اسلام، تهران: آوای نور.

صادقی حسن­آبادی، مجید و منصوره بخشی(1397)، «جایگاه زن در نظام اجتماعی و خانواده از نگاه فارابی، ابن­سینا و خواجه نصیر»، دو فصلنامه حکمت سینوی، شماره 59.

صدوق، محمد‌بن‌‌علی(1413هـ)، من لایحضره الفقیه، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.

طبرسى، فضل‌بن‌حسن(1408هـ)، مکارم الاخلاق، بیروت: دارالحوراء.

علی­احمدی، امید(1389)، تحولات معاصر خانواده در شهر تهران، تهران: نشر شهر.

قانعی­راد، محمدامین(1396)، زوال پدرسالاری: فروپاشی خانواده یا ظهور خانواده مدنی، تهران: نقد فرهنگ

کرمانی، طوبی و فاطمه سلگی(1392). «تحلیل حیات خانوادگی(منزلی) انسان در حکمت عملی با تأکید بر آراء ابن­سینا»، مجله فلسفه و کلام اسلامی، شماره دوم.

کلینى، محمدبن‌‌‌یعقوب(1365). الکافى، تهران: دارالکتب الاسلامیه.

گاردنر، ویلیام(1388). جنگ علیه خانواده، (معصومه محمدی، مترجم). قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.

گیدنز، آنتونی(1389). جامعه­شناسی، حسن چاووشیان، مترجم). تهران: نی.

ــــــــــــ(1387). تجدد و تشخص، (ناصر موافقیان، مترجم). تهران: نی.

ــــــــــــ(1392). چکیده آثار آنتونی گیدنز، (حسن چاووشیان، مترجم). تهران: ققنوس.

ــــــــــــ(1384). پیامدهای مدرنیت، (محسن ثلاثی، مترجم). تهران: مرکز.

ــــــــــــ(1382). «چشم‌انداز خانواده»، (محمدرضا جلایی­پور، مترجم). بازتاب اندیشه، شماره44.

ــــــــــــ(1378). راه سوم، (منوچهر صبوری، مترجم). تهران: شیرازه.

محقق داماد، سیدمصطفی(1375). «تدبیر منزل در منظر ابن­سینا»، مجله فرزانه، دوره سوم.

مجلسی، محمدباقر(1404هـ). بحارالانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء.

نقدی، اسدالله(1386). «افکار اجتماعی بوعلی سینا»، مجموعه مقالات همایش بین­المللی ابن­سینا، دانشگاه بوعلی همدان.

نورانی­نژاد، حمیده(1383). «فن تدبیر منزل به روایت ابن­سینا»، مجموعه مقالات همایش بین­المللی ابن­سینا، دانشگاه بوعلی همدان.

نوری، حسین‌بن‌محمدتقی(1401هـ). مستدرک­الوسائل و مستنبط­المسائل، قم: مؤسسه آل­‌البیت لاحیاءالتراث.

نیک‌­پی، امیر(1391). «جامعه­شناسی تحول خانواده در ایران»، جامعه­شناسی تاریخی، دوره4، شماره1.

Bailey, K. D. (1994). Methods of Social Research, New York, Free Press.

Giddens, Anthony (1992). The Transformation of Intimacy (Sexuality, Love and Eroticism in Modern Societies), Stanford University Press, First Publish.

Parsons, Talcott, & Robert F. Bales (1956). Family: Socialization & Interaction Process, London, Rutledge & Kegan Paul.