ابعاد مسئله کمال نفس ناطقه در فلسفه ابن سینا و تحلیل انتقادی آن

نویسندگان

1 استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

2 دانشجوی دکتری فلسفه اسلامی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

چکیده

از موضوعات اساسی فلسفة ابن­سینا نفس­شناسی است. او ذیل مفهوم نفس به طرح دیدگاه خود در باب کمال انسان پرداخته است. این نوشتار به این پرسش می­پردازد که کمال نهایی نفس ناطقه نزد ابن­سینا چیست و چه انتقاداتی به نظریة وی وارد است؟ آیا دیدگاه ابن­سینا می­تواند پاسخگوی سؤال امروز ما در باب کمال نفس باشد؟ به نظر ابن­سینا کمال نفس کمالی عقلی است و با حصول مرتبة عقل مستفاد حاصل می­شود؛ بنابراین تکامل نفس در ناحیه عقل نظری است و عقل عملی تنها جنبه مقدمه­ای و زمینه­سازی دارد. دیدگاه ابن­سینا در سرتاسر تفکر فلاسفه اسلامی سریان داشته و پس از وی توسط ملاصدرا نقادی شده است. وی نظریة ابن­سینا را نقد و بازسازی کرده اما درنهایت در همان محدوده باقی ­مانده است. به نظر می­رسد مشکل اساسی دیدگاه ابن­سینا تفکیک شئون نفس و عدم توجه به مدخلیت اساسی عمل ارادی و جنبه­های مادی و بدنی و مخصوصاً مسائل ناشی از حیات اجتماعی و سیاسی در امر تکامل نفس است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Critical Study on the Aspects of Rational Soul Perfection in Avicennian Philosophy

نویسندگان [English]

  • Reza Akbarian 1
  • Ali Mokhber 2
1 Full professor, Department of Islamic Philosophy and Theology, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
2 PhD Student of philosophy, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Philosophical anthropology is one of the main issues in Ibn Sina's philosophy. Defining the concept of the soul, Ibn Sina states his ideas about human perfection. Thus, questions raised what is the ultimate perfection of a rational soul and what are the sensible criticisms of it? Would Ibn Sina's philosophy answer the questions of modern man on the related issues? Ibn Sina is of the opinion that human perfection is a kind of intellectual perfection achieved through reaching al-ʿaql al-mustafād (acquired intellect). Therefore, perfection is achieved in the light of theoretical intellect and practical intellect preliminary paves the way to reach perfection. Ibn Sina's view on perfection flows in the body of Islamic philosophy until the advent of Mulla Sadra's philosophy. He criticized Ibn Sina's thoughts and rebuilt his theory, but he didn't go much beyond it. The crux of Ibn Sina's problem is that he divided various degrees of the soul and didn't pay enough attention to the interference of human will as well as the corporeal and worldly aspects rooted in social and political life.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ibn Sina
  • soul
  • Soul perfection
  • Theoretical Intellect
  • practical intellect
  • human will