صورت به مثابه تنها منشأ خطا

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه فردوسی مشهد

2 گروه فلسفه، دانشکده الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

مسأله پژوهشی این مقاله «خطای مادی» و «خطای صوری» است و نتیجه پژوهش این است که «خطای مادی بی‌معناست و آنچه اصالتاً متصف به خطا و صواب می‌شود صورت است». نقطه آغاز پژوهش نیز تعریف خاص ابن‌سینا در منطق کتاب اشارات از دانش منطق است که در آن بحث از ماده، به ظرافت تمام حذف می‌شود. لازمه پذیرش حکم فوق این است که در مبحث مغالطات جایگاهی برای خطای مادی یافت نشود. خواجه نصیر در تطابق با حکم فوق استادانه مقسم و بساط خطای مادی را در مغالطات برمی‌چیند، اما در تقسیم‌بندی‌های قطب رازی از بحث مغالطات خطای مادی مطرح است؛ بنابراین، تقسیم‌بندی او با حکم فوق مطابقت تام ندارد. قطب رازی بر اساس بداهت و ضرورت مبادی اول معرفت و خواجه نصیر بر اساس تأمل در مقدمات قیاس و قضایا و قول شارح، حکم کرده‌اند که در تطبیق با عالم خارج خطای مادی معنای محصل ندارد؛ اما آنچه در مباحث مادی منطق قدیم می‌آید، مباحثی کلی است و ملاک تطبیق ملاک‌های کلی است که در حجت و قول شارح به دست می‌آید، ازاین‌رو تناقضی در میان نیست که متفکری حکم کند ماده اصالتاً متصف به خطا نمی‌شود و درعین‌حال مباحث مادی منطق قدیم را در آن حفظ کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Form as the only origin of Mistake

نویسندگان [English]

  • Hossein Asaadi 1
  • Ali Haghi 2

2 Department of Philosophy, Ferdowsi university of Mashhad

چکیده [English]

The problem of this paper is “Matter mistake” and “Formal mistake” and its result is "Matter mistake is meaningless; what are in principle described as correct and incorrect, are forms". Studies showed Avicenna has no statement or proof about Matter Mistake and his definition of logic can be a start point for Classical logic. By accepting this statement, we need to accept a role for Matter Mistake in fallacy argument. Khajeh has used it and neglect all Matter Mistakes in fallacy, but on the other hand, Ghotb considered a place for it and so his argument is not consistent with this statement. Ghotb believes that Matter Mistake has no meaning by comparing it to the real world due to casual and necessity of foundations of knowledge. This belief also exists in Khajeh's thought but it is due to premises of syllogism and logical definitions. Now I think since these traditional logical discussions are so general and denotation criteria is not the same, so it has no contradiction to consider mistakes accompanying matter.

کلیدواژه‌ها [English]

  • mistake
  • Formal mistake
  • Avicenna
  • Khajeh Nasir
  • Ghotb Razi
  • Fallacy

دوره 23، شماره 61
بهار و تابستان 1398
صفحه 5-25