حدس از نگاه ابن سینا و فخررازی

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه اصفهان

2 دانشجوی دکتری حکمت متعالیه، دانشگاه اصفهان

چکیده

بسیاری از منطق‌دانان حدس را جزء مبادی یقینی شمرده‌اند؛ اما به تبیین این موضوع نپرداخته‌اند. در آثار ابن‌سینا و به تبع آن شارحان وی، در کاربرد این واژه توسّع معنایی دیده می‌شود. ابن‌سینا پای حدس را به علوم معنوی نیز می‌گشاید و یکی از حوزه‌های کارآمدی حدس را حوزه نبوت می‌داند. فخررازی نیز مانند ابن‌سینا بر نقش حدس در وحی تأکید می‌کند. ابن‌سینا حدس را مربوط به عقل قدسی می‌داند که بالاتر از عقل مستفاد است؛ اما فخررازی حدس را مربوط به بالاترین مرتبه از عقل بالملکه می‌داند و حدسیات را به سه دلیل خارج از حوزه یقینیات می‌شمارد. با توجه به سخنان ابن‌سینا درباره یقینی دانستن حدس و ارتباط وحی با حدس، روشن می‌شود که منظور وی از حدس در مباحث نفس، حدس عرفانی است، نه حدس منطقی. .

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Guess in the Viewpoint of Avicenna and Fakhr al-Din al-Razi

نویسندگان [English]

  • Forough al-sadat Rahimpour 1
  • zahra tavakoli 2
چکیده [English]

Many logicians have considered guess as one of the origins of certain principles, but they have not clarified this issue. In the works of Avicenna and consequently of his commentators, one can see meaning expansion in using this term. Avicenna brings the guess also in spiritual sciences and knows the prophecy as one of the fields of guess efficiency. Fakhr al-Din al-Razi as well as Avicenna emphasized on the role of the guess in revelation. Avicenna believed guess is related to Sacred Intellect which is above acquired Intellect, while Fakhr al-Din al-Razi held that guess is the highest level of Intellect in the sense possession and through three reasons did not consider guess as one of the certainties. According to the words of Avicenna about the relationship between revelation and certain guess, it reveals that the meaning of guess in soul discussions is mystical rather than logical.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Avicenna
  • Fakhr al-Din al-Razi
  • guess
  • Revelation
  • Sacred Intellect
  • thought